Phần lớn người làm ở các khu công nghiệp vùng Vĩnh Phúc cũ đi làm bằng một trong hai cách: xe đưa đón của công ty (phổ biến với nhà máy lớn, đón theo tuyến từ các xã) hoặc tự đi xe máy, xe đạp điện từ phòng trọ. Chọn cách nào phụ thuộc vào chỗ ở, ca làm và chính sách của từng nhà máy; quan trọng hơn là đi an toàn, nhất là ca đêm và giờ tan ca đông đúc.
Các khu công nghiệp như Khai Quang (vùng Vĩnh Yên cũ), Bình Xuyên, Bá Thiện (vùng Bình Xuyên cũ) cùng các nhà máy lớn quanh Phúc Yên thu hút người lao động từ khắp các xã trong vùng và từ nhiều tỉnh khác. Mỗi ngày, hàng chục nghìn lượt người đi lại giữa phòng trọ, nhà riêng và cổng nhà máy.
Bài không nêu tên công ty, tuyến xe cụ thể hay mức hỗ trợ đi lại; những điều đó khác nhau giữa các doanh nghiệp và bạn hỏi bộ phận nhân sự nơi mình làm. Chuyện tuyển dụng, ca kíp, lương thưởng được nói ở mục khu công nghiệp và việc làm của trang.
Hình dung đường đi làm ở vùng khu công nghiệp
Các khu công nghiệp vùng Vĩnh Phúc cũ phần lớn nằm dọc hoặc gần quốc lộ 2 và các đường nối với cao tốc Nội Bài – Lào Cai. Quanh mỗi khu là các làng cũ đã thành khu nhà trọ, hàng quán, chợ tạm phục vụ công nhân. Đường từ phòng trọ ra cổng nhà máy thường ngắn, đi qua ngõ làng, đường bê tông liên thôn rồi ra đường nội khu.
Người không ở gần, ví dụ người nhà ở Vĩnh Tường, Yên Lạc, Lập Thạch, Tam Dương, đi làm hằng ngày quãng dài hơn, qua các đường tỉnh và quốc lộ. Nhiều người chọn đi xe đưa đón của công ty để khỏi phải tự lái quãng xa sau ca làm mệt.
Điều đặc trưng nhất là nhịp đổi ca. Khi ca ngày kết thúc và ca đêm bắt đầu, dòng người vào ra cổng cùng lúc, xe đưa đón xếp hàng, hàng quán trước cổng đông nghịt. Chừng mười lăm, hai mươi phút sau, đường lại vắng. Biết giờ đổi ca của các nhà máy xung quanh giúp bạn tránh được những khoảng đông nhất.
Mùa mưa, một số đường liên thôn quanh khu trọ ngập nước sau những trận mưa rào lớn, mặt đường bê tông cũ có ổ gà khó thấy. Người mới đến nên hỏi người ở trước về những đoạn hay ngập để chọn đường vòng khi cần.
Xe đưa đón của công ty: những điều nên biết
Hỏi ngay khi nhận việc. Không phải công ty nào cũng có xe đưa đón, và tuyến xe thường chỉ đi qua một số điểm. Hỏi bộ phận nhân sự về tuyến, điểm đón gần nhà, giờ xe chạy cho từng ca, và có phải đăng ký trước không.
Đúng giờ ở điểm đón. Xe chạy theo lịch ca, không chờ lâu. Lỡ xe nghĩa là phải tự đi, dễ muộn ca. Lưu số người phụ trách tuyến để báo khi có việc đột xuất.
Ngồi đúng chỗ, thắt dây an toàn. Xe đưa đón cũng là ô tô chở khách, phải đủ ghế cho số người và có dây an toàn. Đừng đứng hay ngồi ghế phụ khi xe đã đầy; báo với người phụ trách nếu xe thường xuyên chở quá chỗ.
Phản ánh khi thấy không an toàn. Lái xe phóng nhanh, dùng điện thoại, có biểu hiện mệt hay uống rượu bia; xe hỏng phanh, hỏng đèn — hãy báo bộ phận hành chính hoặc công đoàn. Doanh nghiệp có trách nhiệm chọn nhà xe đủ điều kiện.
Giữ đồ cá nhân. Ngủ gật trên xe sau ca đêm là chuyện thường; giữ túi, điện thoại sát người, không để đồ giá trị trên giá hành lý.
Chọn chỗ trọ theo đường đi làm
Với người từ tỉnh khác đến, chỗ trọ quyết định đường đi làm hằng ngày. Ở sát cổng nhà máy thì đi bộ, đạp xe được, không lo mưa nắng, nhưng khu trọ sát khu công nghiệp thường đông, ồn và giá cao hơn. Ở xa hơn một chút thì yên tĩnh, rộng rãi, nhưng phải đi xe máy và qua những đoạn đường đông vào giờ đổi ca.
Trước khi thuê, đi thử quãng từ phòng trọ tới cổng nhà máy đúng vào giờ mình sẽ đi làm, cả giờ đi ca ngày và giờ về ca đêm nếu có. Để ý đoạn nào phải qua quốc lộ, qua đường sắt, qua đoạn tối không đèn, đoạn hay ngập khi mưa. Những thứ này không hiện trên quảng cáo phòng trọ.
Hỏi chủ trọ về chỗ để xe: có mái che không, có khoá cổng ban đêm không, có camera hay người trông không. Mất xe máy là chuyện người làm ở vùng khu công nghiệp hay gặp. Với xe điện, hỏi rõ chỗ sạc được phép; sạc trong phòng ngủ, gần lối thoát hiểm là nguy cơ cháy đã xảy ra ở nhiều khu trọ trên cả nước.
Đi ca đêm: nguy cơ lớn nhất là mệt
Đi làm ca đêm có hai chặng nguy hiểm: chặng đi làm buổi tối, khi đường tối và nhiều xe tải đường dài; và chặng về sáng sớm, khi người lái đã thức trắng cả ca. Chặng về thường nguy hiểm hơn, vì cơ thể mệt và buồn ngủ, phản xạ chậm, trong khi đường bắt đầu đông người đi chợ, học sinh đi học.
Nếu quãng về xa, hãy cân nhắc đi xe đưa đón thay vì tự lái. Nếu tự lái, nghỉ vài phút trước khi lên xe, rửa mặt, đi chậm và theo đường chính có đèn. Thấy mắt nặng, gật gù thì dừng lại ở chỗ an toàn, đừng cố về cho nhanh. Đi cùng đồng nghiệp chung đường, mỗi người một xe nhưng đi cùng nhau, cũng giúp tỉnh táo hơn.
Xe máy đi ca đêm cần đèn trước sáng, đèn sau và đèn phanh hoạt động; áo phản quang hoặc áo sáng màu giúp xe khác thấy bạn từ xa. Mũ bảo hiểm cài quai là bắt buộc. Tuyệt đối không đi xe sau khi uống rượu bia trong bữa liên hoan cuối ca hay cuối tuần.
Danh sách kiểm tra xe máy mỗi tuần
Người đi làm hằng ngày bằng xe máy nên dành vài phút mỗi tuần kiểm xe. Phần lớn sự cố dọc đường bắt đầu từ những thứ nhỏ bị bỏ qua.
- Phanh trước và phanh sau ăn đều, không kêu rít, tay phanh không quá lỏng.
- Lốp đủ hơi, gai lốp còn sâu, không có vết nứt hay đinh cắm.
- Đèn pha, đèn hậu, đèn phanh, đèn xi nhan sáng đủ; còi kêu rõ.
- Gương chiếu hậu đủ hai bên, chỉnh đúng góc nhìn.
- Xích (với xe số) không quá chùng, được tra dầu; xe điện thì kiểm pin, bộ sạc, dây sạc không nứt vỡ.
- Giấy đăng ký xe, giấy phép lái xe (hoặc bản trên ứng dụng định danh điện tử), bảo hiểm bắt buộc mang theo hoặc truy cập được.
Những hỏng hóc liên quan đến phanh, điện hay khung xe, nên mang ra cửa hàng sửa chữa có thợ chuyên môn thay vì tự sửa. Kiểm xe đều đặn rẻ hơn nhiều so với một lần ngã xe trên quốc lộ.
Gặp tai nạn trên đường đi làm: quyền lợi cần biết
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn xảy ra trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc và ngược lại, trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý, có thể được xem xét là tai nạn lao động. Người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi đó có thể được hưởng chế độ theo quy định. Điều kiện cụ thể, hồ sơ và mức hưởng bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.
Khi gặp tai nạn, việc đầu tiên là cấp cứu và báo người thân, báo công ty. Sau đó, giữ lại giấy tờ: biên bản của cơ quan công an nếu có, giấy ra viện, hoá đơn khám chữa bệnh, xác nhận về tuyến đường và thời gian đi làm. Báo cho bộ phận nhân sự càng sớm càng tốt để họ hướng dẫn thủ tục.
Tuyến đường "hợp lý" thường là tuyến đi thông thường từ nơi ở đã khai báo với công ty tới nơi làm việc. Vì vậy, khi chuyển chỗ trọ, hãy cập nhật địa chỉ với bộ phận nhân sự. Đây là chi tiết nhỏ nhưng có thể quan trọng khi cần chứng minh quyền lợi.
Doanh nghiệp có thể làm gì để đường đi làm an toàn hơn
Nhiều doanh nghiệp ở vùng khu công nghiệp Vĩnh Phúc đã có những cách làm cụ thể: lệch giờ ra ca giữa các bộ phận để giảm dồn ứ ở cổng, bố trí người điều tiết xe ở cổng giờ đổi ca, mở thêm tuyến xe đưa đón cho ca đêm, tổ chức tập huấn an toàn giao thông, phát áo phản quang hay mũ bảo hiểm đạt chuẩn cho người lao động.
Với người làm quản lý, ghi nhận các vụ va chạm, gần va chạm quanh cổng nhà máy giúp nhận ra điểm nguy hiểm: một lối rẽ thiếu đèn, một đoạn vỉa hè bị lấn, một điểm dừng xe đưa đón chắn tầm nhìn. Những điểm này có thể kiến nghị ban quản lý khu công nghiệp và chính quyền xã, phường cùng xử lý.
Người lao động cũng có tiếng nói qua công đoàn và các buổi đối thoại. Đề xuất cụ thể như dời điểm đón, thêm chuyến xe, lắp đèn ở đoạn đường tối thường dễ được tiếp nhận hơn lời phàn nàn chung chung.
Kỹ sư, chuyên gia đi làm từ Hà Nội: đi về hằng ngày có ổn không
Không ít kỹ sư, nhân viên văn phòng của các nhà máy ở vùng Vĩnh Phúc cũ chọn ở Hà Nội và đi về mỗi ngày, nhất là người có gia đình, con nhỏ đang học ở Hà Nội. Một số công ty có xe đưa đón tuyến Hà Nội – nhà máy; người khác tự lái ô tô qua cao tốc Nội Bài – Lào Cai hoặc đi chung xe với đồng nghiệp.
Cách này ổn khi giờ làm hành chính, quãng đường từ nhà ở Hà Nội ra cao tốc không quá xa, và công ty có xe tuyến. Nó trở nên mệt khi phải làm ca, tăng ca thường xuyên, hay nhà ở phía nam Hà Nội, phải xuyên qua thành phố hai lần mỗi ngày. Nhiều người sau vài tháng chọn thuê nhà ở Vĩnh Yên, Phúc Yên trong tuần, cuối tuần về Hà Nội.
Nếu đi về hằng ngày, tính tổng thời gian ngồi xe trong tuần chứ không chỉ một chuyến, và để ý sức khoẻ: ngủ đủ, không lái khi quá mệt, đi chung xe để thay phiên cầm lái. Chi phí xăng, phí cao tốc nên được tính vào khi so sánh với tiền thuê nhà gần nhà máy.
Câu hỏi thường gặp
Công ty ở khu công nghiệp Vĩnh Phúc có xe đưa đón không?
Nhiều nhà máy lớn có xe đưa đón theo tuyến từ các xã, nhưng không phải công ty nào cũng có, và tuyến chỉ đi qua một số điểm. Hỏi bộ phận nhân sự khi nhận việc về tuyến, điểm đón, giờ chạy theo ca và cách đăng ký. Chính sách mỗi doanh nghiệp khác nhau.
Nên ở trọ gần nhà máy hay xa một chút?
Ở sát cổng thì đi bộ, đạp xe được nhưng thường đông, ồn và giá cao hơn; xa hơn thì yên tĩnh hơn nhưng phải đi xe máy qua đoạn đông giờ đổi ca. Đi thử quãng đường đúng giờ mình đi làm trước khi thuê, để ý đoạn tối, đoạn qua quốc lộ hay đường sắt.
Tai nạn trên đường đi làm có được tính là tai nạn lao động không?
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn trên tuyến đường đi làm và về trong thời gian, tuyến đường hợp lý có thể được xem xét là tai nạn lao động. Điều kiện, hồ sơ, mức hưởng cụ thể bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và bộ phận nhân sự công ty.
Đi ca đêm bằng xe máy cần lưu ý gì?
Kiểm đèn trước, đèn sau, đèn phanh; mặc áo sáng màu hoặc phản quang; đội mũ bảo hiểm cài quai. Chặng về sáng sớm sau ca nguy hiểm nhất vì mệt: nghỉ vài phút trước khi lái, đi đường chính có đèn, dừng lại khi buồn ngủ. Quãng xa thì nên đi xe đưa đón.
Giờ nào cổng khu công nghiệp đông nhất?
Đông nhất vào giờ đổi ca, khi ca trước ra và ca sau vào cùng lúc, thường kéo dài chừng mười lăm đến hai mươi phút. Giờ ca khác nhau giữa các nhà máy. Biết giờ đổi ca của các nhà máy quanh mình giúp bạn tránh được khoảng đông nhất khi đi qua.
Mất xe máy ở khu trọ thì làm gì?
Báo ngay cho công an xã, phường nơi mất xe, mang theo giấy đăng ký xe hoặc ảnh chụp, số khung, số máy. Báo chủ trọ để xem camera nếu có. Để phòng, khoá cổ và khoá đĩa, gửi xe ở chỗ có người trông, và chụp sẵn giấy tờ xe trong điện thoại.