Vĩnh Phúc có gì chơi: điểm đến chia theo núi, hồ, trung du và đồng bằng

Vùng Vĩnh Phúc cũ có bốn kiểu cảnh nằm gọn trong một vòng xe chừng nửa ngày: núi Tam Đảo ở phía bắc, các hồ nước dưới chân núi và quanh Phúc Yên, vùng đồi gò trung du Lập Thạch – Sông Lô ở phía tây, và đồng bằng ven sông Hồng của Vĩnh Tường, Yên Lạc ở phía nam. Phần lớn khách đến vì hai nơi: thị trấn núi Tam Đảo để tránh nóng, và khu di tích Tây Thiên để đi lễ đầu năm.

Về tên gọi: từ ngày 1/7/2025 tỉnh Vĩnh Phúc hợp nhất cùng Phú Thọ và Hoà Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, cấp huyện bỏ hẳn. Thị trấn Tam Đảo nay nằm trong xã Tam Đảo, khu Tây Thiên thuộc xã Đại Đình, hồ Đại Lải thuộc phường Xuân Hoà. Người đi chơi vẫn gọi chung cả vùng là "Vĩnh Phúc", và bài này dùng cách gọi quen đó.

Dưới đây là từng vùng: có gì đáng xem, hợp với ai, nên dành bao lâu, đi mùa nào. Chi tiết lịch trình, đường đèo, cách cắm trại được viết riêng ở các bài khác trong cùng mục.

Bốn vùng đi chơi nhìn trong một bảng

Bảng ghép tên quen gọi (huyện, thành phố cũ) với đơn vị mới sau sáp nhập để bạn đối chiếu khi đọc tài liệu cũ hoặc hỏi đường.

Hai vùng đầu là nơi du lịch đã quen; hai vùng sau hợp với người thích đi chậm, xem làng và ăn uống. Người đi một ngày từ Hà Nội thường chỉ chọn được một vùng — ghép nhiều vùng trong một ngày phần lớn thời gian sẽ nằm trên xe.

Núi Tam Đảo: nơi tránh nóng quen của người Hà Nội

Thị trấn Tam Đảo nằm trên một yên ngựa giữa các đỉnh của dãy núi cùng tên, ở độ cao khoảng 900 m. Người Pháp dựng nơi này thành chỗ nghỉ mát từ đầu thế kỷ 20, nên đến nay vẫn còn nhà thờ đá, nền móng và tường của nhiều biệt thự cũ xen giữa khách sạn mới. Tên Tam Đảo lấy từ ba đỉnh Thạch Bàn, Thiên Thị và Phù Nghĩa nhô lên trên biển mây như ba hòn đảo.

Lên thị trấn, phần lớn khách đi bộ: xuống thác Bạc qua lối bậc trong rừng, dạo quanh nhà thờ đá và quảng trường, leo lên phía đỉnh Thiên Thị qua đền Bà Chúa Thượng Ngàn. Cái người ta tìm ở đây chủ yếu là không khí: mùa hè mát hơn dưới đồng rõ rệt, buổi sáng hay có mây tràn qua đường, chiều tối se lạnh.

Một chuyến Tam Đảo thường là hai ngày một đêm. Đi trong ngày vẫn được nhưng phải chạy đèo hai lượt, lúc xuống thường đã mệt và trời tối sớm. Điểm trừ lớn nhất là đông: các tối thứ Bảy mùa hè thị trấn kín người, đường đèo xếp hàng xe. Người không chịu được cảnh chen thì đi giữa tuần.

Tây Thiên: đi lễ đầu năm và đi bộ trong rừng

Khu di tích Tây Thiên nằm ở sườn nam dãy Tam Đảo, thuộc xã Đại Đình. Khách đến chủ yếu theo mùa: từ sau Tết đến hết mùa xuân là cao điểm đi lễ, các ngày còn lại vắng hơn nhiều. Cụm điểm thường ghé gồm Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, các đền Trình, đền Thõng và đền Thượng ở trên cao; muốn lên cao thì đi bộ theo đường bậc trong rừng hoặc đi cáp treo.

Nét riêng của Tây Thiên so với các điểm lễ khác quanh Hà Nội là phần đường rừng: suối, cây cổ thụ, bậc đá dốc. Người khoẻ đi bộ cả lên lẫn xuống mất phần lớn buổi; người lớn tuổi nên tính cáp treo một chiều. Lịch sử, kiến trúc của khu di tích được viết ở mục Di tích và lễ hội của trang; bài này chỉ nói chuyện đi lại và chuẩn bị.

Từ Tây Thiên sang thị trấn Tam Đảo không có đường xe xuyên núi; muốn ghép hai nơi phải vòng xuống chân núi rồi lên đèo Tam Đảo. Nhiều người ghép theo kiểu sáng đi Tây Thiên, chiều lên Tam Đảo ngủ một đêm — nhưng chỉ nên làm vậy khi đi sớm.

Hồ nước dưới chân núi và quanh Phúc Yên

Vùng chân núi phía nam Tam Đảo có nhiều hồ chứa nước làm từ thời hợp tác xã để tưới ruộng, nay thành chỗ đi chơi. Lớn và quen nhất là hồ Đại Lải ở vùng Ngọc Thanh cũ, gần sân bay Nội Bài, quanh hồ có rừng, khu nghỉ dưỡng và sân golf. Nhỏ và hoang hơn là hồ Thanh Lanh ở Trung Mỹ cũ và hồ Xạ Hương ở Minh Quang cũ — nơi dân phượt và các nhóm bạn trẻ hay cắm trại.

Cảnh hồ ở đây giống nhau ở chỗ có nước rộng, đồi thấp và rừng keo, bạch đàn, thông bao quanh; khác nhau ở mức độ tiện nghi. Đại Lải có đường nhựa, chỗ ăn, chỗ ngủ đủ kiểu. Thanh Lanh, Xạ Hương phần nhiều là bãi cỏ, suối đá, đường đất ở đoạn cuối, hợp với người tự mang đồ.

Hồ là nơi đi trong ngày hợp lý nhất với người ở Hà Nội và người làm ở các khu công nghiệp Bình Xuyên, Phúc Yên: đi sáng về chiều, không cần chạy đèo. Lưu ý chung cho mọi hồ chứa: không bơi ở chỗ không có người trông, lòng hồ sâu đột ngột và nước lạnh hơn bạn nghĩ.

Trung du và đồng bằng: đi chậm, xem làng

Phía tây vùng Vĩnh Phúc cũ là đồi gò Lập Thạch, Sông Lô, nhìn sang sông Lô và núi bên Tuyên Quang. Ở đây có tháp Bình Sơn — ngọn tháp gạch cổ ở vùng Tam Sơn cũ, hồ Vân Trục giữa đồi, và các làng quê chưa mấy bị đô thị hoá. Khách du lịch ít, phù hợp với người đi xe máy thích đường làng, hoặc người muốn xem một vùng trung du còn nguyên dáng cũ.

Phía nam là đồng bằng ven sông Hồng của Vĩnh Tường, Yên Lạc và vùng Bình Xuyên. Đây không phải nơi có "điểm tham quan" kiểu bán vé; cái đáng xem là làng: làng cổ Hương Canh với nhà gạch, ngõ nhỏ và nghề gốm, đình làng lâu đời, chợ phiên quê, cánh đồng rau màu bãi sông. Đi vùng này nên có người địa phương dẫn hoặc ít nhất hỏi trước đường làng.

Đô thị Vĩnh Yên ở giữa vùng, có đầm Vạc nằm lọt trong thành phố. Người đến Vĩnh Yên công tác hoặc làm việc ở khu công nghiệp thường dạo quanh đầm buổi chiều, ăn tối ở các phố quanh chợ, rồi cuối tuần mới đi xa hơn.

Đi từ đâu tới: Hà Nội, Nội Bài và các khu công nghiệp

Phần lớn khách đến vùng Vĩnh Phúc cũ xuất phát từ Hà Nội. Ô tô thường chọn cao tốc Nội Bài – Lào Cai hoặc quốc lộ 2 về phía Phúc Yên, Vĩnh Yên; xe máy không được vào cao tốc nên đi quốc lộ 2 qua vùng Mê Linh (đã thuộc Hà Nội từ năm 2008). Từ Vĩnh Yên, quốc lộ 2B dẫn lên chân núi Tam Đảo; đường sang Tây Thiên rẽ về phía Đại Đình, còn đường xuống trung du Lập Thạch, Sông Lô đi về phía tây qua các tỉnh lộ.

Khách bay đến sân bay Nội Bài có lợi thế riêng: hồ Đại Lải và Phúc Yên chỉ cách sân bay một quãng ngắn, nên nhiều người công tác dùng ngay buổi chiều trước chuyến bay để dạo hồ hoặc ăn tối ở Phúc Yên. Người làm việc ở các khu công nghiệp Khai Quang, Bình Xuyên, Bá Thiện thì ở sẵn giữa vùng: từ chỗ trọ đến chân núi Tam Đảo hay hồ Thanh Lanh chỉ là một chặng xe máy buổi sáng.

Người ở Việt Trì — trung tâm hành chính của tỉnh Phú Thọ mới — sang vùng Vĩnh Phúc cũ qua các cầu bắc qua sông Lô và sông Hồng, rồi theo quốc lộ 2 về Vĩnh Yên. Thời gian đi lại phụ thuộc nhiều vào giờ xuất phát và mật độ xe; tuyến xe khách, giờ tàu nên tra trực tiếp với nhà xe và ngành đường sắt gần ngày đi. Mục Đi lại và giao thông của trang có bài riêng cho từng cách đi.

Chọn vùng nào cho chuyến đi của bạn

Đi một ngày, không muốn chạy đèo: chọn hồ Đại Lải hoặc một hồ nhỏ chân núi; kết hợp ăn trưa ở Phúc Yên hay Vĩnh Yên.

Đi hai ngày, muốn mát và có chỗ ngủ đẹp: lên thị trấn Tam Đảo, ngủ một đêm, sáng hôm sau đi thác Bạc rồi xuống núi trước trưa để tránh dòng xe về.

Đi lễ đầu năm: Tây Thiên; đi ngày thường, xuất phát sớm, tính trước phương án cáp treo cho người lớn tuổi.

Thích cắm trại, nướng ngoài trời: Thanh Lanh hoặc Xạ Hương vào mùa khô, tránh mấy ngày sau mưa lớn vì suối lên nhanh và đường đất trơn.

Muốn xem làng và đồ cổ: vòng đồng bằng Hương Canh, Vĩnh Tường, Yên Lạc, hoặc vòng trung du Lập Thạch – Sông Lô với tháp Bình Sơn.

Đi cùng trẻ nhỏ hay ông bà: Đại Lải hoặc thị trấn Tam Đảo vào ngày thường; tránh các lối đi bộ dốc dài và mùa lễ hội đông.

Vài điều chung trước khi lên đường

Thời tiết hai tầng: dưới đồng bằng nóng ẩm như Hà Nội, trên núi lạnh hơn nhiều và đổi nhanh. Một chiếc áo khoác mỏng nên luôn có trong xe, kể cả giữa hè. Mùa đông trên Tam Đảo có thể rét buốt, sương mù dày, mưa phùn kéo dài vài ngày liền.

Tên địa danh trên ứng dụng bản đồ có thể chưa cập nhật hết sau sáp nhập: có chỗ ghi tên xã mới, có chỗ vẫn ghi huyện cũ. Khi đặt chỗ ở hoặc gọi xe, nên ghi cả hai cách để người nhận không nhầm, nhất là với "phường Vĩnh Phúc" mới (vùng Vĩnh Yên cũ) dễ lẫn với tên tỉnh cũ.

Không có giá vé hay giá phòng nào trong bài vì các con số đổi theo mùa và theo nơi. Hỏi trực tiếp cơ sở trước khi đến, và đối chiếu thông báo của ban quản lý khu di tích, vườn quốc gia về giờ mở cửa, khu vực được phép vào.

Câu hỏi thường gặp

Vĩnh Phúc bây giờ thuộc tỉnh nào?

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Vĩnh Phúc hợp nhất cùng Phú Thọ và Hoà Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, trung tâm hành chính đặt ở Việt Trì. Các điểm du lịch không đổi chỗ, chỉ đổi tên đơn vị: thị trấn Tam Đảo nay thuộc xã Tam Đảo, Tây Thiên thuộc xã Đại Đình, hồ Đại Lải thuộc phường Xuân Hoà của tỉnh Phú Thọ.

Đi Vĩnh Phúc một ngày từ Hà Nội nên chọn đâu?

Nếu chỉ có một ngày và không muốn chạy đèo, hồ Đại Lải hoặc một hồ nhỏ chân núi là hợp lý nhất vì gần đường lớn và sân bay Nội Bài. Muốn mát thì lên Tam Đảo vẫn được trong ngày, nhưng nên xuất phát sớm và xuống núi trước khi trời tối để tránh chạy đèo trong sương.

Tam Đảo và Tây Thiên có đi chung trong một ngày được không?

Được, nhưng khá vội. Hai nơi cùng ở dãy Tam Đảo nhưng không có đường xe nối thẳng qua núi; phải xuống chân núi rồi vòng sang. Cách dễ chịu hơn là sáng đi Tây Thiên, chiều lên thị trấn Tam Đảo nghỉ một đêm, hôm sau đi thác Bạc rồi về.

Mùa nào đi Vĩnh Phúc đẹp nhất?

Mỗi vùng hợp một mùa. Tam Đảo đông khách nhất vào mùa hè vì mát; mùa thu trời trong, ít mưa, dễ chịu cho đi bộ. Tây Thiên đông nhất mùa xuân sau Tết. Các hồ chân núi đẹp vào mùa thu và đầu đông, khi trời khô, đường đất không trơn và nước hồ trong.

Đi Vĩnh Phúc bằng xe máy có ổn không?

Ổn với người quen đi đường dài, nhưng cần nhớ xe máy không được chạy trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai, phải đi quốc lộ. Lên đèo Tam Đảo bằng xe máy cần phanh tốt, đi số thấp khi xuống dốc, bật đèn khi có sương và tránh chạy đêm. Vùng trung du, đồng bằng thì xe máy lại là cách tiện nhất để vào làng.

Ở đâu có thông tin chính thức về giờ mở cửa các điểm?

Giờ mở cửa, khu vực được phép vào và quy định mùa lễ hội do ban quản lý từng nơi thông báo: ban quản lý khu di tích Tây Thiên, vườn quốc gia Tam Đảo, chính quyền xã sở tại. Nên xem thông báo gần ngày đi hoặc hỏi tại cổng, vì quy định có thể đổi theo mùa và sau sáp nhập.